بروزرسانی شده در تاریخ: ۴ آبان ,۱۴۰۵
کتراک
کتراک از جمله مواد غیر منفجره شیمیایی در معادن می باشد که با استفاده از اعمال نیروی کشش در دیواره چال باعث شکست سنگ می گردد. کتراک به گونه ای عمل می کند که گاز و حرارت بالایی تولید نکرده ولی عمل شکست را تقریبا مانند انفجار انجام می دهد.
آماده سازی کتراک:
ماده شیمیایی کتراک در اثر اختلاط با آب جهت انجام عملیات تخریبی به کار می رود که برای این اختلاط توجه به نکاتی ضروری می باشد.
نحوه طراحی چالها:
فاصله بین چالها بایستی بر طبق الگویی رعایت شود. فرمول تجربی که در اجرا عموما جهت طراحی فواصل چالها استفاده می شود به صورت زیر می باشد.
۱۰ * قطر چال = حداکثر فاصله چالها (میلی متر)
در حالیکه به صورت تئوریک و در کاتالوگهای مختلف جداول گوناگونی وجود دارد که از آنها می توان جهت تعیین ضرایب مورد استفاده در فرمول محاسبه فواصل چالها، در این روش استفاده کرد. فرمول به صورت زیر می باشد:
ضریب * قطر چال = حداکثر فاصله چالها (میلی متر)
ضریب مورد نظر در فرمول بالا را می توان از طریق جداول مخصوصی که برای تعیین مقدار این ضریب تهیه شده است، استفاده کرد. جدول تعیین ضرایب بر اساس داده های تجربی در سر معادن بدست آمده است.

جدول تعیین ضرایب جهت طراحی فواصل چاه
چگونگی استفاده از کتراک:
کتراک را به نسبت ۲.۵ کیلو با ۱ لیتر آب مخلوط کرده و کامل هم زده شود تا مخلوطی یکدست شود.
۱- نسبت اختلاط کتراک با آب حدود ۳ کیلو به ۱ لیتر آب می باشد.
2- اختلاط می بایست در ظروف پلاستیکی تمیز صورت گیرد.
3- آب مورد نظر بایستی آب معمولی باشد.
4- درجه حرارت آب برای اختلاط می بایست بین ۱۵ تا ۴۰ درجه سانتی گراد باشد.
بلافاصله دوغاب را به مقدار معین تا ۹۵% ارتفاع چال پر کنید و سر چال ها را با گوه چوبی ببندید و خوب بکوبید. تنها دلیل استفاده از گوه های چوبی برای جلوگیری از پاشیده شدن آن به بیرون از سوراخ ها میباشد و تاثیری در قدرت و عملکرد کتراک ندارد. فعل و انفعالات شیمیایی کتراک از همان لحظه مخلوط کردن و ریختن درون چالها شروع میشود و گوه های چوبی به بیرون رانده مشود و دلیلی ندارد شما مجدد آنها را بکوبید.
با توجه به نوع کتراک مصرفی و نوع کار شما از نظر سختی در صورت استفاده کردن از کتراک ۳۰ دقیقه ای بعد ۱۰ تا ۳۰ دقیقه, در صورت استفاده از کتراک ۲ ساعته بین ۱ تا ۲ ساعت و در صورت استفاده از کتراک ۲۴ ساعته بین ۸ تا ۲۴ ساعت عمل شکستن انجام میشود.

میزان مصرف کتراک:
بصورت کلی برای سنگ, بتن بدون آرماتور و ساروج در صورتی که دور آن باز باشد در هر متر مکعب بین ۷ تا ۱۵ کیلو مصرف میشود. در صورتی که دور کار بسته باشد یا در خاک مدفون باشد برای هر متر مکعب بین ۲۰ تا ۵۰ کیلو بسته به لوازم حفاری و فضای کار کتراک مصرف میشود.
نکات ایمنی مهم هنگام کار با کتراک:
ماده تخریبکننده کتراک به دلیل خاصیت قلیایی شدید و توانایی ایجاد واکنشهای حرارتی، نیازمند رعایت دقیق نکات ایمنی است. بیتوجهی به این اصول میتواند خطرات جدی برای سلامتی به همراه داشته باشد. در ادامه، مهمترین موارد ایمنی برای کار با کتراک آورده شده است:
۱. استفاده از تجهیزات حفاظتی کامل
کتراک چه بهصورت پودر خشک و چه بهصورت دوغاب آماده برای چشم و سیستم تنفسی بسیار خطرناک است. در تمامی مراحل کار (باز کردن کیسه، مخلوط کردن و ریختن درون چالها) باید از تجهیزات زیر استفاده کنید:
- عینک ایمنی استاندارد: برای جلوگیری از پاشش قطرات دوغاب یا ورود گردوغبار پودر به چشم.
- دستکش و لباس کار مناسب: جهت ممانعت از تماس مستقیم با پوست (بهویژه در زمان مرطوب شدن ماده).
- ماسک تنفسی: برای جلوگیری از استنشاق گردوغبار پودر کتراک.
۲. خطرات ناشی از پاشش یا انتشار در هوا
در هنگام ریختن دوغاب کتراک درون چالها، از خم شدن روی چال و نگاه کردن مستقیم به داخل آن اکیداً خودداری کنید؛ زیرا احتمال فوران و جهش ناگهانی مواد به بیرون وجود دارد.
- در صورت پاشیده شدن پودر یا پخش شدن آن در فضای کارگاهی که منجر به تنگی نفس یا سوزش مجاری تنفسی شد، فوراً محل را ترک کرده و به هوای آزاد بروید.
۳. اقدامات اولیه در صورت تماس کتراک با چشم
اگر به هر دلیلی کتراک (به صورت پودر یا دوغاب) با چشم شما تماس پیدا کرد، اقدامات زیر را بدون فوت وقت انجام دهید:
- چشم را فوراً و به مدت حداقل ۱۵ دقیقه با آب تمیز و خنک بهخوبی بشویید.
- از مالش دادن چشمها جداً خودداری کنید.
- پس از شستشوی اولیه، سریعاً به پزشک متخصص چشم مراجعه کرده و وضعیت را برای پانسمان و بررسیهای بیشتر گزارش دهید.
موارد کاربرد کتراک:
استفاده از آن در سنگهای پردرز و شکاف مناسب نمی باشد. به خاطر اینکه مواد، از درزها حرکت کرده و شکستگی های ناهمگون ایجاد می کند. بنابراین بهتر است از این ماده تنها در مورد سنگهای بدون درزه و شکاف استفاده کرد. البته امروزه با پیشرفتهایی که در تولید کتراک به وجود آمده است در بیشتر سنگ ها می توان از آن استفاده کرد.
در ایران از کتراک بیشتر در معادن سنگ بخصوص معادن سنگ گرانیت، در پروژه های عمرانی و راه سازی جهت تخریب و شکستن سنگهای مزاحم و نیز جهت شکستن بتن و یا ساروج استفاده می شود. امروزه معدنکاری و شیوه های رایج در آن در حال تحول دائمی است و بسیاری از مراکز و موسسات تحقیقاتی فعال در امور معدن برای پیشبرد اهداف معدنکاری دست به تولید موادی می زنند که بیشترین بازدهی را دارا بوده و در عین حال علاوه بر ارزانی قیمت با محیط زیست سازگاری داشته باشد.
برای مشاوره و آموزش رایگان با شماره های زیر تماس حاصل فرمایید
———————————————————
۰۲۱۶۶۸۸۹۱۰۵
۰۹۱۹۵۰۰۰۱۵۶
سایتketrake.ir
katrockk کانال تلگرام
